FILM; Hij sloeg voor de tijgers, zichzelf en Amerikaanse joden

Films

Eind september 1934 koos Hank Greenberg, de grote slagman van de Detroit Tigers, ervoor om geen cruciale wedstrijd tegen de Yankees te spelen, zodat hij Yom Kippur kon observeren. Een held voor de Joodse gemeenschap van Detroit in slechts zijn tweede seizoen, bracht Greenbergs verschijning in de Shaarey Zedek-synagoge de gemeenteleden ertoe om in applaus uit te barsten terwijl vier rabbijnen baden.

''Hier was deze Joodse kerel, die de synagoge binnenliep'', herinnert Bert Gordon, een fan, zich in ''The Life and Times of Hank Greenberg'', een nieuwe documentaire van Aviva Kempner. ''Zes voet vier! Mijn God, niemand had nog nooit zo'n grote Jood gezien. Iedereen was 5 voet 5, 5 voet 6!''

De Tigers verloren de wedstrijd met 5-2, maar wonnen toch de American League-wimpel. Maar het besluit van Greenberg om zijn erfgoed te eren, versterkte zijn band met de joden. ''Het Joodse volk'', schreef Bud Shaver in The Detroit Times, ''kan geen betere vertegenwoordiger hebben.''



Aviva Kempner en haar broer, Jonathan, kenden Greenberg van hun vader, Harold, die in 1925 Litouwen naar Pittsburgh verliet en zich in Detroit vestigde. Voor Harold Kempner was honkbal een ritueel van Amerikaanse assimilatie en Greenberg een symbool. Zoals senator Carl Levin, democraat van Michigan, het in de film zegt, 'bevestigde Greenberg dat dit het land van kansen was: kijk, we kunnen zelfs honkbal spelen!'

Dus elk jaar herinnerde Harold Kempner zijn kinderen eraan dat Greenberg op Yom Kippur zat. ''Ik dacht dat Hank Greenberg deel uitmaakte van de Kol Nidre-liturgie'', zei mevrouw Kempner, nu 53, in een recent interview.


roofvogels agent

Harold Kempner stierf in 1976 en Greenberg stierf 10 jaar later, een dag voordat mevrouw Kempner de opening bijwoonde in Los Angeles van haar eerste film, ''The Partisans of Vilna'', een documentaire over joods verzet tegen de nazi's in die beschaafde Litouwse stad .

''Zodra ik hoorde dat Hank was overleden, wist ik dat hij mijn volgende film zou worden'', zei ze.

Voor mevrouw Kempner is het documenteren van het leven van een joodse balspeler slechts een kleine stap verwijderd van het optekenen van joodse partizanen in het getto. ''Met 'Partizanen' probeerde ik de onbeantwoorde vraag te achterhalen: 'Waarom hebben de Joden geen weerstand geboden?' wat totaal onjuist was'', zei ze. 'Het had moeten zijn: 'Hoe konden ze weerstand bieden?' Het was zo moeilijk. Ze waren zo geïsoleerd. Met Hank Greenberg wilde ik het stereotype van het scherm dat Joodse mannen nebbishes waren tegengaan. Er was nog een ander beeld, en voor mijn etnische achtergrond was dat Hank.''

Ondanks de lovende kritieken voor ''Vilna'', was het inzamelen van miljoen niet gemakkelijk toen haar onderwerp een dode balspeler was die niet met een filmster trouwde, geen producten ondersteunde of in stadions optrad, zoals Joe DiMaggio. Er zouden geen subsidies zijn zoals de $ 400.000 die door de National Endowment for the Humanities voor ''Vilna'' wordt verstrekt. Meerdere keren stopte ze met filmen om geld op te halen uit verschillende bronnen, waaronder regionale en lokale kunstgroepen, Joodse organisaties, individuen zoals Kirk Douglas en Norman Lear, de familie Greenberg en de synagoge van Shaarey Zedek.

''In het begin wisten we niet eens zeker of het af zou zijn'', zegt Alva Greenberg, de dochter van Hank. 'We zouden segmenten van 10 minuten zien, maar we wisten niet wat het zou zijn.'

Maar na 13 jaar -- zo lang als Greenbergs honkbalcarrière -- gaat ''The Life and Times of Hank Greenberg'' woensdag open op Film Forum in Manhattan voor een periode van twee weken.

Zoveel tijd besteden aan een enkel project vereist vasthoudendheid, zelfs een oogje op iemands onderwerp. Af en toe, zei mevrouw Kempner, sprak ze tegen een levensgroot gehaakt kleed met de afbeelding van Greenberg dat in haar huis in Washington hangt. 'Vele nacht', zei ze, 'zou ik gewoon naar de woonkamer gaan en het licht uitdoen. Ik zou naar Hank kijken en zeggen: 'Ik ga het doen. Het gaat lukken. En ik zou tot mijn vader bidden.' Ze zweeg even en herwon toen haar kalmte. ''Het is gewoon hoe ik mijn vader eer'', voegde ze eraan toe. ''Als hij deze film zou kunnen zien, zou hij gek zijn.''

De grootsheid van Greenberg staat buiten kijf. In een carrière die het grootste deel van de vijf seizoenen werd onderbroken door de Tweede Wereldoorlog, sloeg de logge eerste honkman 331 homeruns, stelde een slaggemiddelde van 0,313 samen en sloeg 1.276 runs binnen. In 1937 waren zijn 183 binnengeslagen punten één minder dan het ligarecord van Lou Gehrig. Zijn 58 homeruns in 1938 waren de tweede na de 60 die Babe Ruth in 1927 sloeg.

''Het lijdt geen twijfel dat hij de grootste Joodse slagman aller tijden was'', zegt Steve Greenberg, een van de twee zonen van Greenberg en voormalig plaatsvervangend commissaris van Major League Baseball. 'Maar zo wilde hij niet herinnerd worden. Als je met spelers uit die tijd praat, wisten ze dat hij een van de beste spelers was. Ted Williams zei dat hij zijn idool was.''

In de huiselijke documentaire van mevrouw Kempner -- een quilt van journaalbeelden, interviews en pittige muziekselecties zoals Mandy Patinkin die ''Take Me Out to the Ballgame'' zingt in het Jiddisch - is Greenberg een stille held die alleen gebrekkig is door zijn fielding-bereik. Voor de eerbiedige fans die hem aanbaden als ''Hankus Pankus'', was Greenberg een ''messias'', ''een Joodse god'', een Mozes-achtige verlosser die de stereotypen weerlegde over wat Joden konden doen.

''Ik had deze Captain Marvel, Hank Greenberg, op mijn schouder'', zegt Rabbi Reeve Brenner in de film. ''Hij was mijn grote broer, mijn mishpocheh'' (familie). Alan Dershowitz, professor aan de Harvard Law School, voegt toe: 'Hij was wat 'zij' zeiden dat we nooit zouden kunnen zijn.'

Toen de Tigers Greenberg in 1947 verruilden voor de Pittsburgh Pirates, had Don Shapiro, een kaakchirurg en fan, het gevoel alsof ''jouw bubbe''--grootmoeder--'verhuisde naar Mississippi'.

De passie is aangrijpend, humoristisch en over de top, zoals die van mevrouw Kempner. Maar degenen die Greenberg bewonderden, weten dat zijn prestaties het gevolg waren van etnisch gekibbel door fans en rivaliserende spelers en de antisemitische tirades van dominee Charles E. Coughlin, de zogenaamde radiopriester uit de buitenwijk van Detroit, Royal Oak, en Henry Ford.

'Op het hoogtepunt van binnenlands antisemitisme en de nazi's die Europa overspoelden, was hier een Joodse speler die zo goed, zo machtig was en bijna het record van Ruth verbrak', zei mevrouw Kempner. ''Twee maanden nadat Hank bijna het record van Ruth had gebroken, vond de Kristallnacht plaats in Duitsland.''

In een interview uit 1984 dat in de film werd gebruikt, herinnerde Greenberg zich: 'Er was altijd een leren long die tegen me schreeuwde. Ik merkte dat het een aansporing was om het beter te doen, want ik kon nooit in slaap vallen op het veld. Zodra je uithaalde, was je niet alleen een zwerver, je was een Joodse zwerver.''


mijn niet zo kleine pony

Greenberg diende als een ongewoon Joods icoon. Hij groeide op in een orthodox gezin en had een bar mitswa, maar als volwassene raakte hij ver verwijderd van het jodendom. ''Hij nam de 10 geboden als zijn levenscode'', zei Steve Greenberg. ''Je zou hem niet in de sjoel vinden op High Holidays, maar hij dacht erover om mensch te worden.''

MEVR. De film van KEMPNER herinnert aan de betekenis van Greenberg in een bepaalde tijd, maar zijn leven resoneert vandaag niet zo krachtig als in de jaren dertig. Joden vormen nog steeds een duidelijke minderheid in de sport, maar hun status is zelden een probleem.

'Hank Greenberg was een harde jood toen harde joden belangrijk waren', zegt Peter Levine, auteur van 'Ellis Island to Ebbets Field: Sports and the American Jewish Experience'. keek naar Israël, waar Joden hun leven op het spel zetten. Hij was een rolmodel voor de generatie van mijn ouders.''

Toch zei Alva Greenberg, die weinig wist van de impact van haar vader totdat ze naar de universiteit ging, zei: 'Mensen begrijpen niet wat er toen gebeurde en wat er nu gebeurt. We moeten begrijpen dat de wortels van antisemitisme ver teruggaan. Zijn verhaal is belangrijk om te vertellen.''